Crisis? Aan de Plagweg in het Duitse plaatsje Elten is van een crisis in de bouw weinig te merken. Naast het grote, vrijstaande huis van de Nederlandse familie De Mos, dat bijna af is, verrijst een soortgelijk huis: al even ruim van opzet, ook opgetrokken uit baksteen en met eveneens een Nederlandse eigenaar.

Elten ligt net over de grens, bij Lobith, waar de Rijn het land binnenstroomt, en het dorp kan zich met recht een gemengd Duits-Nederlandse enclave noemen. Joop de Mos (56) wijst, turend tegen de felle zon in, op de verschillende villa’s in zijn straat: ‘Die buurman is Nederlands, de familie Noordman – ook Nederlands – woont aan het eind van de straat, de buurman hier links is een Chinese Nederlander uit Arnhem, die er nooit is trouwens, en wij komen oorspronkelijk uit Oosterbeek.’ Dat zijn nogal wat Nederlanders.

Zoals bekend: de meeste Hollanders wonen in Elten en ook in andere Duitse grensgemeenten omdat de grondprijs er zo laag is. ‘Drie ton voor 1.400 vierkante meter,’ rekent Marijke de Mos (52) voor, zittend op een muurtje bij de voortuin. Kom daar in Nederland maar eens om.

Wonen in Duitsland (‘Waar de mensen nog respect voor elkaar hebben,’ zo hoor je vaak) is al jaren populair onder Nederlanders.

En de vraag neemt niet af, is de ervaring van makelaar Ben Buys (46). Hij werkt in Arnhem, woont zelf ook in Elten en hij verkoopt geregeld aan Nederlanders uit het westen van het land. ‘Die verkopen daar hun woning en gebruiken de winst om in Duitsland een groter huis aan te schaffen.’ Sommigen hebben veel over voor die luxe en ruimte. Zo rijdt een Nederlandse inwoner van Elten elke dag op en neer naar Zoetermeer, waar hij een fysiotherapiepraktijk heeft. Kwart voor zes ’s ochtends weg en pas ’s avonds laat weer thuis.

Elten heeft een bijzondere geschiedenis. Het stadsdeel van de gemeente Emmerich am Rhein werd in 1949 als compensatie voor de Duitse bezetting aan Nederland toegewezen. Die Nederlandse annexatie duurde tot 1 augustus 1963, toen Elten weer aan Duitsland werd teruggegeven. Nederlanders zouden geen Nederlanders zijn als ze niet flink hadden geprofiteerd van die overgang, in wat de Eltener Butternacht is gaan heten.

In de week voorafgaande aan de overdracht parkeerden Nederlandse exporteurs zo’n vierhonderd vrachtwagens in Elten met goederen, die in Duitsland duurder waren dan in Nederland, waaronder boter, koffie en sigaretten. Op 1 augustus stonden die vrachtwagens met de goederen officieel niet meer op Nederlands, maar op Duits grondgebied: zonder te zijn verplaatst en zonder dat er een cent aan invoerrechten was betaald. De geschatte winst bedroeg tussen de 50 en 60 miljoen gulden. Van de deelstaatregering van de regio Noordrijn-Westfalen, waar Elten sindsdien toe behoort, kregen de lokale autoriteiten 250.000 D-mark. Daarmee kon de schade aan de lokale wegen worden gerepareerd, die de Nederlandse vrachtwagens hadden veroorzaakt.

Hoe zit het nu met die oude Duits-Nederlandse rivaliteit, zeg maar: de Oorlog? Ach, die sentimenten behoren inmiddels tot het verleden, benadrukken zowel Hollanders als Duitsers. Kijk naar de populariteit van Louis van Gaal, de trainer van Bayern München, die als Nederlander in rechtlijnigheid en fanatieke gedisciplineerdheid bijna Duitser is dan de Duitsers. Bij menige Nederlander in Elten wappert tijdens deze WK-weken zowel een Nederlandse als een Duitse vlag in de tuin. Dan zit je altijd goed.

Voor een lage bungalow staat een verhuiswagen van de firma Van Dam (‘Sinds 1844’) uit Doetinchem. Een jong stel is bijna klaar met inpakken. De Nederlandse vrouw, Bianca (28), heeft anderhalf jaar in Elten gewoond en verhuist nu naar Alkmaar. Zij keert terug. Niet uit onvrede met haar Duitse buren, maar omdat ze gaat samenwonen met haar nieuwe, Alkmaarse vriend. Met de Duitse buren had ze sowieso weinig contact. ‘Ik ging toch sporten en winkelen in Didam.’

Dat is nu net wat Werner Hof (53) slecht bevalt. Als de Hollanders integreren, zijn ze wat hem betreft welkom. ‘Maar een aantal komt hier alleen om van hun goedkope huis gebruik te maken. Ze sturen hun kinderen naar Nederlandse scholen en op een Nederlandse voetbalvereniging. Dat vind ik niet goed.’

Hof, met grijs baardje en pronte buik, laat z’n hondje uit aan de Plagweg. Hij woont ook in deze straat, in het oude huis van zijn overgrootouders. Ja, ze zijn honkvast, die Duitsers. Daarover verbazen Marijke (onderwijzeres) en Joop (‘In verzekeringen’) de Mos zich ook weleens. Zij willen als rechtgeaarde francofielen ooit nog naar Frankrijk verhuizen. Maar eerst willen ze van hun emigratie naar Duitsland een succes maken. Want een emigratie is het, vindt Marijke de Mos, hoewel Elten tot 1963 Nederlands grondgebied was en je met de auto binnen een paar minuten weer in Nederland bent.

Het echtpaar De Mos woont hier sinds een jaar en het is tijd om lid te worden van plaatselijke verenigingen, zoals de tennisclub. ‘Logisch dat het onder Duitsers kwaad bloed zet als Nederlanders hier alleen komen om te slapen,’ zegt Marijke de Mos. ‘Wij willen toch ook dat buitenlanders in Nederland integreren?’

Dus neemt het echtpaar een kijkje bij het jaarlijkse Schützenfest en houdt het zich aan de regels, waaronder bijvoorbeeld: niet het gras maaien op zondag en ook verder zo min mogelijk lawaai maken. ‘Dat staat in een A4’tje dat je krijgt als je je hier inschrijft bij de gemeente,’ lacht Marijke de Mos. Overigens zijn ze allerhartelijkst verwelkomd door hun Duitse buren. ‘Ze kwamen langs en vroegen of ze konden helpen. Dat is ons in Nederland nooit gebeurd.’